Koronawirus na Świecie

All countries
331,846,830
Zakażeni
Updated on 18 January 2022 14:13
All countries
267,089,812
Ozdrowieńcy
Updated on 18 January 2022 14:13
All countries
5,565,819
Zgony
Updated on 18 January 2022 14:13

Koronawirus na Świecie

All countries
331,846,830
Potwierdzone
Updated on 18 January 2022 14:13
All countries
267,089,812
Wyzdrowiało
Updated on 18 January 2022 14:13
All countries
5,565,819
Zgony
Updated on 18 January 2022 14:13

Kościół na Chorze w Stambule meczetem – Michał Mońko

Kościół Najświętszego Zbawiciela na Chorze, tur. Kariye Kamii, na obrzeżach Stambułu, kilka kilometrów od kościoła Hagia Sophia, tur. Ayasofya, znajduje się w gminie Fatih, w najstarszej dzielnicy Stambułu, Edirnekapi. Został wzniesiony w XI wieku za murami obronnymi Konstantynopola. Wcześniej, bo już w V wieku, za czasów cesarza Justyniana, był tam klasztor i kaplica, zwana kaplicą „na wsi” (greckie słowo „khora”to „wieś”).

W czasie krucjaty kościół został splądrowany przez łacinników. W czternastym wieku rozbudowano go, dodano zachodni narteks oraz kaplicę grobową (paraklezjon). W tym samym czasie wnętrze kościoła ozdobiono mozaikami przez Teodora Metochitę, filozofa i doradcę cesarza Andronika II Paleologa.

Niedługo po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 r. Mozaiki przykryto zaprawą wapienną. Dopiero po roku 1945 odkryli je amerykańscy historycy sztuki, a sam budynek zamieniono w 1948 r. w muzeum (Kariye Müzesi).

W sierpniu 2020 r. gazeta „Hurriyet” podała, że prezydent Turcji, Recep Tayyip Erdogan, podpisał dekret, na mocy którego istniejące od siedemdziesięciu lat Muzeum-Kościół na Chorze staje się Meczetem na Chorze (Kariye Camii). Tureckie słowo Kariye pochodzi od greckiego Chora. (tur. Kariye Camii, Kariye Kilises).

W świątyni Hagia Sofia odbywają się już muzułmańskie modły. Mozaiki zostały tam czasowo przykryte. W kościele na Chorze, ze względu na wielka powierzchnię, jaką zajmują mozaiki, rozwiązanie podobne do zastosowanego w meczecie Hagia Sofia jest zdecydowanie trudniejsze.

Początki Kościoła na Chorze sięgają IV wieku, kiedy na południe od Złotego Rogu, na podstawie decyzji Konstantyna Wielkiego, powstał klasztor i kaplica poza murami Konstantynopola. Pełna nazwa kościoła brzmiała „Kościół Najświętszego Zbawiciela na Wsi”. Ostatnia część greckiej nazwy Chora, nawiązująca do jej pierwotnego położenia poza murami, stała się skróconą nazwą kościoła.

Kiedy Teodozjusz II zbudował w latach 413 – 414 potężne mury, kościół został włączony w obręb miasta, ale nazwa Chora pozostała. Za czasów cesarza Justyniana w 557 klasztor i świątynię zniszczyło trzęsienie ziemi. Cesarz nakazał odbudowę Chory.

W ósmym wieku ponownie świątynia popadła w ruinę i ponownie w 843 została odbudowana. Natomiast klasztor aż do XI wieku klasztor był ruiną. Został odrestaurowany w latach 1081 – 1118 przez Marię Dukaina, teściową cesarza Alexiosa I. W odbudowę był zaangażowany Komeneos, trzeci syna Alexiosa Komneosa, wnuka Marii Dukaena, dlatego uwieczniono go obok Dziewicy w panelu Jezusa Chrystusa i Marii Dziewicy.

W czasie 57 lat okupacji Stambułu przez Latynosów, od 1204 do 1261, wszystkie kościoły w Stambule były zniszczone oprócz Chory. Klasztor, będący we władaniu mnichów ortodoksyjnych, znowu popadł w ruinę. Tym razem z powodu złego zarządzania. W tym czasie cesarz bizantyjski Michała Paleologa VIII (1259) formował rząd w Nicei opodal Konstantynopola. Po powrocie do Konstantynopola wraz z innymi ważnymi osobistościami próbował odbudowywać zrujnowane kościoły.

Za sprawą bizantyjskiego filozofa i artysty, Theodora Metochitesa, świątynia została w końcu odbudowana i ozdobiona pięknymi mozaikami i freskami. Stało się to w latach 1315 – 1321.

Andronikos III, który nastał po Andronikosie II zesłał Metochitesa na wygnanie do Didymoteichos w Zachodniej Tracji z tego powodu, że Metochites był lojalnym sługą poprzedniego władcy. Metochites przez wiele lat żył na wygnaniu. Kiedy mu wreszcie wybaczono, powrócił do Bizancjum jako schorowany i biedny człowiek. Znalazł schronienie w klasztorze i tam też zmarł w 1332 roku.

Pięćdziesiąt lat po zdobyciu Konstantynopola przez Osmanów, za czasów sułtana Bajazyda II w 1511 roku, wielki wezyr Atik Ali Pasha kazał przekształcić Kościół Chora w meczet. Ze względu na zakaz używania ikonicznych obrazów w islamie, mozaiki i freski zostały zakryte warstwą tynku.

Budowlę pozostawiono w niezmienionej formie, dodano tylko minaret. Nazwa Chora została zmieniona na Kariye Camii.

Świątynia pozostawała meczetem w latach 1500–1945. W roku 1945, decyzją rządu tureckiego, świątynia stała się Muzeum na Chorze (Kariye Müzesi). Trzy lata później, w 1948, dwu Amerykanów, Thomas Whittemore i Paul A. Underwood z Byzantine Institute of America i Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, rozpoczęli sponsorowany program renowacji Kościoła na Chorze.

Odkryto mozaiki, a w 1958 roku świątynię udostępniono zwiedzającym jako Kariye Müzesi.

W roku 2005 Stowarzyszenie Stałych Fundacji i Służby Historycznej złożyło pozew, kwestionując status kościoła Chora jako Muzeum. W listopadzie 2019 r. Turecka Rada Stanu, najwyższy sąd administracyjny w Turcji, zarządziła przekształcenie go w meczet. W sierpniu 2020 muzeum stało się meczetem. W piątek 30 października 2020 roku, po 72 latach, odbyły się na Chorze modlitwy muzułmańskie.

Kościół Chora nie jest tak duży jak inne zachowane kościoły bizantyjskie w Stambule (zajmuje 742,5 m kw. Ale jest wśród nich wyjątkowy ze względu na zachowaną dekorację wewnętrzną. Budynek ma sześć pękatych kopuł. Sylwetki kopuł i pojedynczego minaretu wyłaniają się z otoczenia starych, drewnianych domów jak z opisu Orhana Pamuka w powieści „Stambuł”.

Niesymetryczna budowla z różowej cegły, poukładanej miejscami na przemian z wapiennymi kamieniami nie zachwyca. Ciasne, przesklepione kopułami wnętrza o gładkich, wykładanych marmurem ścianach, kontrastują z bogactwem kolorów narteksów.

Budynek dzieli się na trzy główne obszary: hol wejściowy, główny korpus kościoła i boczna kaplica. Centralne drzwi prowadzą do głównej części kościoła. Największa kopuła w kościele (7,7 m średnicy) znajduje się nad środkiem nawy. Dwie mniejsze kopuły flankują skromną absydę.

Po wejściu do świątyni jesteśmy dosłownie oczarowani przepięknymi obrazami, które zdobią ściany i sufity. To mozaiki Teodora Metochitesa, który tworzył swe dzieła za panowania Andronikosa II. Mieszkał w okolicy Chory, a urodził się w biednej rodzinie w Nicei, gdzie w 325 roku odbył się pierwszy Synod Kościoła Niepodzielonego.

Metochites był bardzo inteligentny i przedsiębiorczy, studiował nauki polityczne i literaturę w Bizancjum. Dał swoim dzieciom doskonałą edukację. Poświęcił całą swoją wiedzę i zdolności dla odrestaurowania klasztoru i kościoła. Zbudował od frontu przedsionek kościoła i kaplicę w części wschodniej. W roku 1312 ozdobił całą budowlę freskami i mozaikami.

Budowla w takiej formie, w jakiej jest dziś, z takimi mozaikami, jakie możemy dziś oglądać już nie w kościele, ale w meczecie (tur. Kariye Camii),to właśnie zasługa Metochitesa, który nie spodziewał się, że ozdabia świątynię muzułmanów.

Dzisiaj, w roku 2020, Kościół na Chorze dzieli los i historię oddalonej o kilka kilometrów i znacznie większej świątyni Hagia Sofia. Obie budowle zostały wzniesione jako bizantyjskie kościoły, obie zamieniono w meczety po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453, obie stały się muzeami w dwudziestym wieku i obie – Hagia Sofia i Kościół na Chorze – znowu będą meczetami.

Jezus i jego przodkowie. Wewnątrz kopuły Jezus w środku otoczony swoimi przodkami. Jezus trzyma w lewej dłoni biblię świętą, a prawa rękę uniesiona ma do piersi czyniąc znak błogosławieństwa palcami. W osobnych sekcjach wokół szerokiego kręgu aż do poziomu okien umieszczone są podobizny 24 przodków Jezusa od Adama do Jakuba w wyższej strefie a poniżej 15 dzieci Jakuba. Ich imiona wyryte są ponad ich głowami. Jest to genealogia Chrystusa. W rogach kopuły są mozaiki Jezusa i Marii. Są tam też przedstawione sceny uzdrawiania przez Jezusa: ślepców, głuchych, krwawiącej kobiety, teściowej apostoła Piotra i innych ludzi, proszących o powrót do zdrowia. Te zdarzenia mają miejsce w wiosce.
Maria z dzieciątkiem. We wnętrzu przedsionka Muzeum Kariye w kopule po prawej stronie widzimy Jezusa i jego przodków, a w kopule po lewej stronie widzimy Marię i jej przodków. W centrum tej lewej widzimy Marię z Dzieciątkiem Jezus. Wokół tego medalionu w szesnastu sekcjach widać przodków Marii. To są figury Dawida i piętnastu królów. Litery MP i OV umieszczone po obu stronach głowy Marii oznaczają: „Matka Boga”.
Fresk przedstawiający Anastasis, czyli wskrzeszenie oraz świętych.
Mozaika Jezusa i Marii. U stóp modlącej się Marii widzimy klęczącego księcia Isaaka Kommenosa, a po prawej stronie Jezusa widać Melanię, zakonnicę i córkę Mihaela Palaiologosa VIII. Uwiecznione tu postacie musiały wnieść swój duży wkład w restaurację kościoła w XII wieku. Przyczyna dla której nazwano tu Jezusa Jezus z Khalke jest fakt, że ten panel był inspirowany olbrzymią ikoną, znajdującą się u wejścia do pałacu Khalke w Bizancjum.

317 KOMENTARZE

  1. I am really impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Either way keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog like this one nowadays.|

  2. Hey There. I discovered your weblog using msn. That is a really well written article. I’ll make sure to bookmark it and return to learn more of your helpful information. Thank you for the post. I’ll certainly return.|

  3. Its like you read my mind! You appear to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with a few pics to drive the message home a little bit, but instead of that, this is fantastic blog. A great read. I will certainly be back.|

  4. I have to thank you for the efforts you have put in writing this site. I’m hoping to view the same high-grade blog posts from you later on as well. In truth, your creative writing abilities has encouraged me to get my own blog now ;)|

  5. Hi there, just became aware of your blog through Google, and found that it is really informative. I’m gonna watch out for brussels. I will be grateful if you continue this in future. A lot of people will be benefited from your writing. Cheers!|

  6. I am extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog.
    Is this a paid theme or did you customize it
    yourself? Either way keep up the nice quality writing, it is rare to
    see a great blog like this one today.

  7. Today, I went to the beachfront with my kids. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said „You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic but I had to tell someone!|

  8. Hello! I could have sworn I’ve been to this website before but after looking at a few of the articles I realized it’s new to me. Anyhow, I’m certainly delighted I found it and I’ll be bookmarking it and checking back often!|

  9. Hey there! I know this is kinda off topic however , I’d figured I’d ask. Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog post or vice-versa? My website addresses a lot of the same subjects as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to send me an e-mail. I look forward to hearing from you! Superb blog by the way!|

  10. An interesting discussion is definitely worth comment. There’s no doubt that that you should publish more on this issue, it might not be a taboo subject but usually people don’t speak about such topics. To the next! Cheers!!|

  11. Hi just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the pictures aren’t loading properly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different web browsers and both show the same results.|

  12. When I initially commented I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on whenever a comment is added I recieve four emails with the exact same comment. Perhaps there is an easy method you can remove me from that service? Many thanks!|

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Gorące tematy

Stefania Wilczyńska: opiekowała się żydowskimi sierotami, zabita przez Niemców w Treblince

Przez lata pamięć o Stefania Wilczyńskiej, współzałożycielki Domu Sierot pozostawała w cieniu Janusza Korczaka. A Dom Sierot bez nie by nie istniał. Podobnie jak...

Rabunek polskich dzieci – makabryczny plan Himmlera

Plan zakładający selekcję, wywózkę i germanizację polskich dzieci. Szacuje się, że Niemcy wywieźli do Rzeszy nawet 200 tysięcy z nich, z czego do Polski...

Powiązane Artykuły

Stefania Wilczyńska: opiekowała się żydowskimi sierotami, zabita przez Niemców w Treblince

Przez lata pamięć o Stefania Wilczyńskiej, współzałożycielki Domu Sierot pozostawała w cieniu Janusza Korczaka. A Dom Sierot bez nie by nie istniał. Podobnie jak...

Rabunek polskich dzieci – makabryczny plan Himmlera

Plan zakładający selekcję, wywózkę i germanizację polskich dzieci. Szacuje się, że Niemcy wywieźli do Rzeszy nawet 200 tysięcy z nich, z czego do Polski...