Koronawirus na Świecie

All countries
265,197,799
Zakażeni
Updated on 4 December 2021 07:17
All countries
236,813,229
Ozdrowieńcy
Updated on 4 December 2021 07:17
All countries
5,258,365
Zgony
Updated on 4 December 2021 07:17

Koronawirus na Świecie

All countries
265,197,799
Potwierdzone
Updated on 4 December 2021 07:17
All countries
236,813,229
Wyzdrowiało
Updated on 4 December 2021 07:17
All countries
5,258,365
Zgony
Updated on 4 December 2021 07:17

Czym jest populizm – Krzysztof Brzechczyn

Od jakiegoś czasu nad liberalną demokracją w świecie euroatlantyckim krąży widmo populizmu. Choć w dyskursie publicznym ten termin jest jednym z częściej używanych, to rzadko można znaleźć przykłady wyczerpującego, czy choćby nawet poprawnego jego definiowania. Celem niniejszego tekstu jest zatem przyjrzenie się zarówno podstawowym sposobom charakteryzowania populizmu, jak i głównym odmianom jego konceptualizacji.

Wzrastająca popularność populizmu

Ruchy społeczno-polityczne określane mianem populistycznych zaczęły się pojawiać na przełomie XIX i XX wieku w USA (np. partia populistyczna założona przez farmerów rolniczych stanów), a potem w Rosji (ruch narodnicki), Europie Środkowo-Wschodniej i Południowej. W pierwszej fali badań nad populizmem traktowano go jako formę sprzeciwu wobec nierównomiernie rozłożonych społecznych kosztów i zysków płynących z procesów modernizacji.

Po II wojnie światowej ten termin zaczęto stosować wobec autorytarnych rządów w krajach pozaeuropejskich, głównie w Ameryce Łacińskiej. Wówczas za wcielenie populistycznego przywódcy uchodził Juan Perón rządzący Argentyną w latach 1946-1955. Peronizm opierał się na trzech filarach: gospodarczym  antyliberalizmie, czyli niwelacją przez państwową redystrybucję dochodów ekonomicznych nierówności, politycznym autorytaryzmie, czyli etatyzacją gospodarki, ograniczaniem wolności słowa i stowarzyszeń oraz antykolonializmie, czyli prowadzeniu antybrytyjskiej i antyamerykańskiej polityki zagranicznej.

W 1967 r. w London School of Economics odbyła się konferencja To Define Populism z udziałem między innymi Ghita Ionescu, Ernesta Gellnera i Isaiaha Berlina. Jeden z jej uczestników prof. Peter Wiles utożsamiał wówczas populizm z lewą stroną sceny życia politycznego. Jednakże od lat 70. XX w. populizm stopniowo zaczęto utożsamiać ze skrajną prawicą, a jego klasycznym przykładem był francuski Front Narodowy. Na przełomie XX i XXI wieku lawinowy wzrost badań nad populizmem doprowadził do jego jeszcze większego rozmycia. W literaturze naukowej wyróżnia się bowiem zarówno prawicową, jak i lewicową wersję populizmu. Ponadto ruchy populistyczne traktowane są zarówno jako zagrożenie dla liberalnej demokracji, jak i sygnał alarmowy ostrzegający przed rosnącą oligarchizacją demokracji i kurczeniem – w wyniku procesów globalizacyjnych – niezależności państwa narodowego, co podkopuje zasadę suwerenności ludu, na której oparty jest ład demokratyczny.

Szczypta metodologii, czyli o sposobach definiowania

Uczeni na ogół dążą do posługiwania się aksjologicznie neutralnymi definicjami mającymi na celu uchwycić zespół cech charakteryzujących dane zjawisko. Jednakże nauki społeczne i humanistyczne nie działają w społecznej próżni, co sprawia, że posługują się nazwami, które występują w obiegu społecznym i z tego powodu ciągną za sobą cały sznur skojarzeń, emocji czy ocen. Do takich określeń należą niewątpliwie takie terminy jak: „faszyzm”, „komunizm”, „imperializm” czy „demokracja”. We współczesnym świecie każdy chce uchodzić za stronnika demokracji, a unika bycia określanym mianem faszysty. Chcąc zatem zdyskredytować czyjeś poglądy, wystarczy określić je mianem faszystowskich. Aby dyskredytacja taka była skuteczna, należy unikać definiowania stosowanych przez siebie terminów. Jeżeli jest się zmuszonym do podania ich definicji, to definicja taka winna być na tyle ogólnikowa, aby uniknąć weryfikacji jej zgodności z fachową literaturą przedmiotu i móc ją swobodnie stosować do wybranych (a właściwie w ten sposób dyskredytowanych) poglądów i działań.

Taką strategią  posłużył się np. Guy Verhofstadt, który podczas debaty w Parlamencie Europejskim w 2017 r. powiedział, że podczas obchodów Święta Niepodległości w Polsce „tysiące faszystów, neonazistów i zwolenników supremacji białej rasy przemaszerowało 300 km od Auschwitz”. Przewodniczący frakcji liberałów w europarlamencie nie podał, czym różni się faszyzm od neonazizmu oraz w żaden sposób nie zweryfikował (np. poprzez ankiety/sondaże) poglądów uczestników Marszu Niepodległości.  Przekaz poszedł jednak w świat i obchody odzyskania niepodległości przez państwo, które pierwsze stawiło opór III Rzeszy Niemieckiej – za sprawą byłego premiera państwa, którego 40 tysięcy obywateli ochotniczo służyło w Werhmachcie, Kriegsmarine i Waffen-SS (Ch. Bishop, Zagraniczne formacje SS. Zagraniczni ochotnicy w Waffen-SS, 1940-1945, Warszawa 2005, s. 18) zostały skojarzone z aktywnością faszystowskich i nazistowskich ugrupowań.

W podobny sposób w dyskursie publicznym stosuje się pojęcie populizmu, które w swoim pejoratywnym użyciu oznacza demagogię. Wystarczy zatem określić coś/kogoś mianem populizmu/populisty i w ten sposób wykluczyć z „cywilizowanego” dyskursu. Na podobnej zasadzie w czasach PRL-u propaganda partyjna posługiwała się stygmatyzującymi pojęciami typu: „element antysocjalistyczny”, „siły kontrrewolucyjne” czy „antyradziecki”.

Populizm. Próba definicji i status pojęcia

Na szczęście w naukach społecznych pojęcie populizmu stosowane jest również w aksjologicznie neutralnym trybie. Według Petera Wilesa, populizmem może być określony system przekonań lub ruch oparty na przekonaniu, że „cnota przysługuje prostemu ludowi, będącemu w przeważającej większości oraz jego zbiorowej tradycji”. Jego zdaniem „ta przesłanka stała się przyczyną pewnego syndromu politycznego, który odznacza się zadziwiającą trwałością, choć miewa silniejszy lub słabszy odcień socjalistyczny” (Wiles, Syndrom nie doktryna: kilka podstawowych tez o populizmie [1970], w: Populizm, red. O. Wysocka, Warszawa 2010, s. 25-26). Warto zauważyć, że w pojęciach syndromatycznych nie tylko wylicza się cechy stanowiące treść definiowanego pojęcia ale zakłada się, że pomiędzy nimi zachodzą zależności, które wzmacniają intensywność wyróżnianych cech.

Skonstruowany przez Wilesa syndrom populistyczny składa się z 24 cech i twierdzeń. W myśleniu populistycznym elementy moralistyczne przeważają nad programowymi, stąd jest ono antyintelektualne i wykazuje programowy brak programu. Choć populizm przyjmuje najczęściej postać luźnego ruchu, to jest kierowany przez charyzmatycznego przywódcę, który ma uosabiać związek ruchu z masami. Populistyczne imaginarium jest zdominowane wprawdzie przez myślenie w binarnych kategoriach: lud – elity, lecz nie przeszkadzają one– jeżeli postulaty populistów zostaną zrealizowane – wkomponowaniu ruchu w kontestowany przezeń porządek polityczny. Często bowiem ruchy populistyczne są ograniczone do realizacji jednego postulatu i zajmują pragmatyczne (lub jak kto woli – oportunistyczne) stanowisko wobec kwestii ingerencji państwa w gospodarkę czy stosunku do tradycji religijnej.

Populizm a faszyzm

Choć elementy myślenia populistycznego można odnaleźć w faszyzmie, komunizmie, nacjonalizmie czy socjalizmie, to ruchów tych i ich ideologii nie należy utożsamiać z „czystym” populizmem. Według Wilesa główne cechy odróżniające faszyzm od „prawdziwego populizmu” to: elitaryzm, kult przemocy, odrzucenie religii i konieczność absolutnego podporządkowania się przywódcy. Z kolei, zdaniem Rogera Eatwella i Matthew Goodwina (Narodowy populizm. Zamach na liberalną demokrację. Katowice 2020, s. 67-79) myślenie populistyczne rozpięte jest pomiędzy trzema składowymi: posłuszeństwem wobec woli ludu, której wcieleniem są preferencje i aspiracje zwykłych, prostych ludzi przeciwstawianych skorumpowanym elitom. Ten styl myślenia politycznego zastosowany w praktyce społecznej nie musi prowadzić do zniesienia demokracji, lecz do jej korekty o mechanizmy demokracji bezpośredniej (np. referenda). Natomiast w ideologii faszystowskiej naród pojmowany jest w sposób holistyczny, co wymaga od jednostki całkowitego podporządkowania się absolutyzowanej wspólnocie. Celem ideologii faszystowskiej jest bowiem stworzenie nowego człowieka, któremuodpowiadać miała budowanowego ładu społecznego.

Próba podsumowania

Trudności z jednoznacznym zdefiniowaniem populizmu wynikają z charakteru ruchu, którego pojawienie się i rozwój warunkowane jest w znacznej mierze przez kontekst społeczny, czyli przez kierunki oraz tempo elitaryzacji i oligarchizacji liberalnej demokracji. Ale  o tym będzie więcej za dwa tygodnie.

Poznań,  9 luty 2021

Prof. dr hab. Krzysztof Brzechczyn, Kierownik Zakładu Epistemologii i Kognitywistyki, Instytut Filozofii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu

299 KOMENTARZE

  1. Greetings I am so delighted I found your website, I really found you by
    accident, while I was researching on Bing for something
    else, Regardless I am here now and would just like to say cheers for a incredible post and a all round interesting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at the minute but I have book-marked it and also included
    your RSS feeds, so when I have time I will be back to read
    a great deal more, Please do keep up the great job.

  2. Great – I should definitely pronounce, impressed with your web site.
    I had no trouble navigating through all tabs as well as related info ended up being truly
    easy to do to access. I recently found what I hoped for before
    you know it in the least. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or anything, website
    theme . a tones way for your customer to communicate.
    Nice task.

    my page :: Dream Lift Skin Cream

  3. I am extremely inspired together with your
    writing skills as neatly as with the format on your weblog.
    Is this a paid topic or did you customize it yourself?
    Either way keep up the nice high quality writing, it’s uncommon to look a nice weblog
    like this one these days..

    Feel free to visit my page :: https://fscrystal.net/

  4. Howdy would you mind sharing which blog platform you’re using?
    I’m going to start my own blog in the near
    future but I’m having a tough time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and
    Drupal. The reason I ask is because your design and style seems
    different then most blogs and I’m looking for something unique.
    P.S Sorry for getting off-topic but I had to ask!

  5. What i don’t understood is in truth how you’re
    now not actually much more smartly-appreciated than you may be now.

    You’re so intelligent. You already know therefore considerably
    in the case of this subject, made me for my part believe it from numerous numerous angles.
    Its like women and men don’t seem to be involved except it is
    something to do with Girl gaga! Your own stuffs nice.
    All the time maintain it up!

  6. Thanks for ones marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you are a great author.

    I will always bookmark your blog and will come back very soon. I want to encourage you to
    ultimately continue your great posts, have
    a nice afternoon!

  7. Heya are using WordPress for your site platform? I’m new to the blog world but I’m
    trying to get started and create my own. Do you need any html coding expertise to make your own blog?
    Any help would be really appreciated!

  8. Yesterday, while I was at work, my sister stole my iphone and tested to
    see if it can survive a twenty five foot drop, just
    so she can be a youtube sensation. My iPad is now destroyed and she
    has 83 views. I know this is totally off topic but I had to share
    it with someone!

  9. I’m not that much of a online reader to be honest but your blogs really nice,
    keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later
    on. Many thanks

  10. When some one searches for his required thing, therefore he/she needs to be available that in detail,
    thus that thing is maintained over here.

  11. What’s up everyone, it’s my first pay a visit at this website, and
    paragraph is in fact fruitful designed for me, keep up posting these posts.

  12. Hmm it appears like your website ate my first comment (it was
    super long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted
    and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too am
    an aspiring blog blogger but I’m still new to everything.
    Do you have any tips for inexperienced blog writers? I’d certainly appreciate it.
    scoliosis surgery https://0401mm.tumblr.com/ scoliosis surgery

  13. Kalıcı İnstagram Takipçi Satın Al : Kazanmaya Başla
    Takipçilerinizin kalıcı olmasını istiyorsanız, öncelikle İnstagram takipçi satın al sayfamızda yer alan gerçek
    takipçi paketlerimizden birini tercih etmelisiniz.

    Türk takipçilerin yer aldığı birbirinden ekonomik paketlerimiz ile siz
    de hızla büyüyen bir profile sahip olabilirsiniz.
    Düzenli İçerik Yüklediğinizden Emin Olun
    Bir sosyal medya platformunda fenomen olmak istiyorsanız, düzenli ve kaliteli içerik üretmelisiniz.
    Hedef kitlenizin yaş ve profiline uygun içerikler üretmek ve
    bunu düzenli şekilde yapmak sizin organik olarak
    yeni takipçiler kazanmanızı sağlar.
    Satın aldığınız takipçilerin de profilinizi ömür boyu takip etmesini istiyorsanız gönderilerinizin takipçilerinize uygun olduğundan emin olmalısınız.

    Takipçi Satın Al sende kazan

  14. With havin so much content and articles do you ever run into any problems of plagorism or copyright violation? My site has a lot of completely unique content I’ve either written myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the web without my authorization. Do you know any solutions to help stop content from being ripped off? I’d really appreciate it.|

  15. I’m not sure why but this website is loading extremely slow
    for me. Is anyone else having this issue or is it a problem on my end?
    I’ll check back later on and see if the problem still exists.

  16. The other day, while I was at work, my sister stole my iphone and tested to see if it can survive a thirty foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!|

  17. Hmm is anyone else having problems with the images on this blog loading? I’m trying to figure out if its a problem on my end or if it’s the blog. Any feedback would be greatly appreciated.|

  18. Thank you, I have just been looking for information about this subject for a long time and yours is the greatest I have found out till now. But, what concerning the conclusion? Are you certain in regards to the supply?|

  19. Undeniably consider that which you stated. Your favourite justification seemed
    to be on the net the easiest thing to be mindful
    of. I say to you, I definitely get annoyed whilst
    folks think about concerns that they just don’t realize about.
    You controlled to hit the nail upon the top and also outlined out the whole thing without having side
    effect , other folks can take a signal. Will likely be back to get more.
    Thank you

  20. Hi there! I’m at work browsing your blog from my new apple iphone! Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your posts! Keep up the superb work!|

  21. I every time used to study article in news papers but now as I am a user of internet thus from now I am using net for articles or reviews, thanks to web.|

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Gorące tematy

Zielony Ład na Podkarpaciu- Franciszek Rozmus

Cichym złodziejem energii elektrycznej w Polsce są przestarzałe lampy uliczne, mamy ich obecnie ponad trzy miliony. Samorządy w 2 300 gmin w Polsce powinny...

Najlepsze ćwiczenia na brzuch – Emilia Kaba

Lepsza kondycja, zgrabna sylwetka, mniej problemów zdrowotnych – to tylko niektóre korzyści z systematycznych ćwiczeń. Żeby jednak trening był bezpieczny i nie powodował kontuzji,...

Mistrzyni Europy – Alicja Tchórz

Nie każdy musi być zawodowym sportowcem, raczej chodzi o to, żeby być sprawnym i zdrowym – mówi mistrzyni Europy, Alicja Tchórz w rozmowie z...

Powiązane Artykuły

Zielony Ład na Podkarpaciu- Franciszek Rozmus

Cichym złodziejem energii elektrycznej w Polsce są przestarzałe lampy uliczne, mamy ich obecnie ponad trzy miliony. Samorządy w 2 300 gmin w Polsce powinny...

Najlepsze ćwiczenia na brzuch – Emilia Kaba

Lepsza kondycja, zgrabna sylwetka, mniej problemów zdrowotnych – to tylko niektóre korzyści z systematycznych ćwiczeń. Żeby jednak trening był bezpieczny i nie powodował kontuzji,...

Mistrzyni Europy – Alicja Tchórz

Nie każdy musi być zawodowym sportowcem, raczej chodzi o to, żeby być sprawnym i zdrowym – mówi mistrzyni Europy, Alicja Tchórz w rozmowie z...